Nederlands bedreigd?
Wim Defoort 12-07-2008
 |
In veel studierichtingen is het in 2008 niet meer mogelijk aan een Nederlandse universiteit in het Nederlands af te studeren. Wie dat toch wil, studeert af in Vlaanderen. Ook daar komt misschien binnenkort een einde aan. In Vlaanderen wordt in bepaalde academische en politieke kringen al luidop gepleit voor het opheffen van de huidige taalbeperkingen in het hoger onderwijs. Op 10 oktober wordt er in het Vlaamse Parlement in Brussel een congres gehouden over het belangrijke domeinverlies van het Nederlands als taal in het hoger onderwijs.
Volgens de stichting Nederlands, een van de organisatoren, gelden de gevolgen van de verengelsing van het tertiair onderwijs en de wetenschap als dramatisch, zowel op korte als op langere termijn. Dit zou in het bijzonder gelden voor behoud van het Nederlands als cultuurtaal en het ontsluiten (democratiseren) van academische kennis naar de bredere bevolking toe.
De Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen-Nederland (adviesorgaan voor de Nederlandse en de Vlaamse regering op het gebied van cultuur, onderwijs, wetenschap, e.d.) onderzocht in 2007 het gebruik van het Engels als onderwijstaal in de universiteiten in de beide landen. In het rapport staat ondermeer te lezen dat voor de meeste Nederlandse universiteiten in de masterfase de helft of meer van het onderwijs in het Engels gegeven wordt. De Commissie zelf acht een aandeel van 20 % als aanvaardbaar.
In Vlaamse universiteiten is het aandeel van het Engels (doorgaans) beperkter. Het hoger onderwijs in Vlaanderen werd dan ook vier jaar geleden grondig hervormd door een strenge taalwetgeving die vastgelegd is in het zogenaamde ‘Bolognadecreet’. Het decreet voorziet dat het Engels kan gebruikt worden in een (beperkt) aantal duidelijk afgebakende opleidingen of onderdelen, die worden opgesomd in het taalverslag dat Vlaamse universiteiten jaarlijks opstellen. Overigens hebben Engelstalige opleidingen en onderdelen een verplichte variant die in het Nederlands gedoceerd wordt. Een aantal maanden geleden echter kwam het decreet onder vuur te staan n.a.v. de aanbevelingen van het rapport-Soete. Dit rapport werd vervaardigd in opdracht van toenmalig VLD-minister Fientje Moerman en gaat over het Vlaamse innovatiebeleid. De universiteiten worden hierin een belangrijke rol toebedeeld maar er zouden door het strak vasthouden van het Nederlands als hoger onderwijstaal kansen verloren gaan wat betreft het aantrekken van buitenlandse vorsers en studenten.
Tijdens het congres zal stilgestaan worden bij de vraag wat de verengelsing betekent voor het tertiair onderwijs en, bij uitbreiding, voor de hele Nederlandse taalgemeenschap. Het wegvallen van het Nederlands uit de academische en de daarmee samenhangende bedrijfs- en vakgebieden zou directe gevolgen hebben voor de ontwikkeling van de Nederlandse terminologie op die gebieden. Hoger opgeleide Nederlandstaligen zouden niet meer in staat zijn een redevoering te houden of zelfs een artikel te schrijven in het Nederlands, zonder te moeten grijpen naar Engelse woorden.
Naast het vooruitzicht van het verdwijnen van het Nederlands als maatschappelijk of cultureel relevante taal wijst de organiserende stichting Nederlands ook naar de sociale en politieke dimensie van de huidige tendens. De taalkundige tweedeling die de universiteiten doorvoeren zou grote gevolgen kunnen hebben voor de samenhang en stabiliteit van de Nederlandstalige samenleving. Daarbij wordt verwezen naar een pleidooi van de Nederlandse minister van onderwijs Ronald Plasterk op een gelijkaardig congres in Brussel vorig jaar. Hij drukte toen zijn zorg uit om het feit dat miljoenen mensen, waarvan het Nederlands de taal is waarin ze denken en fantaseren, op een taalbarrière stuiten als ze een wetenschappelijk niveau bereiken.
De stichting speculeert verder dat wanneer eens het Engels als taal van de academische bovenlaag gestabiliseerd is, er in een latere fase een taalmobiliteit op gang zou komen van gezinnen die aangetrokken worden door die bovenlaag. Door die taalverdringing gedurende lange tijd vol te houden zou de samenleving grondig uit balans worden gebracht. Het legt daarbij een direct verband met wat de Vlamingen, na eeuwen Franstalige dominantie, ervaring mee hebben.
Het congres zal zich tenslotte bezighouden met de vraag wat er moet gebeuren opdat het Nederlands zijn rol als onderwijstaal in Vlaanderen en Nederland weer volledig kan opnemen. Politieke wil van de vertegenwoordigers in regeringen en de parlementen staat voorop, maar ook die van de besturen in het hoger onderwijs, de docenten en de studenten.
Voorstanders van verengelsing hebben een punt als zij stellen dat de leefomgeving voor veel wetenschappelijke disciplines internationaal en meestal Engelstalig is en dat mede daardoor de infrastructuur voor de Nederlandstalige wetenschapsbeoefening en voor het hoger onderwijs verwaarloosd is. Inhaalinvesteringen in de Nederlandstalige academische infrastructuur behelsen daardoor voornamelijk de voortgaande uitbouw van de Nederlandstalige wetenschappelijke en vakliteratuur.
Het congres is een gezamenlijk project van de stichting Nederlands, de vereniging voor Nederlandstalige terminologie NL-TERM en het Algemeen-Nederlands Verbond ANV te Brussel. Het eendaagse congres vindt plaats op 10 oktober 2008 in het Vlaams Parlement: Hertogstraat 6 te Brussel.
Terug naar de artikelenlijst.