We zijn Brussel al tientallen jaren kwijt

Het weekblad Knack was zo vriendelijk mij te betrekken bij recente verhalen over de toekomst van Brussel. Het magazine drukte op een correcte, weliswaar beknopte – maar dat kan moeilijk anders – mijn standpunt af. Voor de helderheid van het debat tussen Vlamingen, en anderen, ga ik hier in op het hoofdargument om te zeggen: Brussel basta, hoepel op. Hoofdstad van over een tijd ex-België: je zal ons niet blijven afdreigen met de loze kreet dat Brussel lossen het einde betekent van Vlaanderen. Laten we niet lachen.

Ten eerste, voor wie eerlijk is, en geen broodverdiener als beroepspoliticus in Brussel, weet maar al te best dat wij die stad al tientallen jaren kwijt zijn door de onbeholpenheid en lafheid van de politieke generatie-Martens (de drieledige staatshervorming was en is een schande). Ik verwijs bij dit punt naar een interview met Mark Grammens in ’t Pallieterke van 9 maart 2009 naar aanleiding van de Prijs voor de Vrijheid die de polemist ontving. Grammens, die je niet kan verdenken van slapte in de Vlaamse knoken, zei daarin onomwonden: maak u niet druk als Vlaming over dat zogenaamde verlies van Brussel. Je levert wat bakstenen en architectuur in, pffft. En hij heeft honderd procent gelijk.

Ten tweede, mijn hoofdpunt. Als Vlaanderen zijn onbestaande politieke greep op Brussel lost, dan behoudt het tot in der eeuwigheid zijn economische, culturele, geografische, mobiliteitsbanden met die stad. Dat kan niet anders, want Brussel en Vlaanderen blijven tot nader orde, na een onafhankelijk Vlaanderen en Wallonië en een ad hoc-statuut dat de Brusselaars kiezen, lid van de Europese Unie en delen dus de vrijheid van kapitaalverkeer, de vrijheid van personenverkeer, de vrijheid van goederenverkeer. Niets of niemand in Brussel kan, en zal zelfs willen, beletten dat Vlaanderen en Brussel op een nette wijze met elkaar omgaan zoals Vlaanderen (en België vandaag) dat doet met Nederland, Zweden, Litouwen, Spanje en de vele andere lidstaten van de Europese Unie. À propos, als de EU door een actie van de Verenigde Franstaligen van Europa zoiets dwarsboomt dan kan Vlaanderen toetreden tot de Europese Vrijhandelsassociatie, een miniverbond met dezelfde basisbeginselen als de EU en een overeenkomst tussen de EVA en de EU. Het is irriterend om al die handenwringerij te lezen en te aanhoren over “Brussel verliezen”. Vrienden, we leven in de Europese Unie en die heeft voor de Vlaamse en Waalse toekomst een gespreid bedje (na de klassieke onderhandelingen).

Ten derde. Wil je een schok teweeg brengen in België en de Brusselaars laten voelen dat de speeltijd voorbij is, zeg dan het samenlevingscontract met de hoofdstad op. Maak duidelijk: vrienden, jullie kunnen ons wat, we laten ons niet verder voor onze toekomst hypothekeren door een hoofdstad die zich verzet tegen de meerderheid van de Belgen en bestendig de banden met de taalgenoten en volksgenoten in het Zuiden versterkt.

Alibi

Wat ik ook betoog, is dat Vlaamse politici in de Vlaamse beleidsorganen en in de federale beleidsorganen het spookbeeld “Brussel verliezen” blijven oproepen omdat zij niet of onvoldoende nadenken én met de Brusselse boeman een alibi hebben om niet te hoeven ageren voor een onafhankelijk Vlaanderen en dito Wallonië. Het gebabbel is een schaamlapje, een zelfcastratie dat hen goed uitkomt want dan kunnen zij verder hun boterhammetje verdienen in de krakkemikkige structuren van België. Waar ik ook hoe langer hoe meer van overtuigd ben, is dat de hovaardige houding van het Brussels-Vlaamse culturele establishment zeer goed overeenstemt met de visie van de Belgische kolonialen aan de evenaar voor de Congolese onafhankelijkheid in 1960. Het verhaaltje in Leopoldstad was: ‘Laat die zwarten (toen heetten ze nog “negers”) niet hun gangen gaan, want zij kunnen het niet. Zij hebben ons nodig.’ Dezelfde betuttelende praatjes hoor je bij de rijkelijk gesubsidieerden van de KVS, de Beursschouwburg, het Kaaitheater. ‘Die Vlamingen los van Brussel, én onafhankelijk, dat kan toch niet. Die provincialen/zwarten/negers van bij ons hebben Brussel broodnodig om geen ondermensen te worden.’ Wat Antwerpen, Gent, Brugge, Kortrijk en een resem kleinere steden vandaag al doen, overstijgt in kwaliteit en kwantiteit wat Brussel cultureel en maatschappelijk produceert. Voorbeelden? Wie overklast het Festival van Vlaanderen, wie overklast Rock Werchter, wie klopt de programmatie van het Toneelhuis, het Concertgebouw, de Bijloke, de Singel, het Filmfestival Vlaanderen, het festival Open Doek in Turnhout, enzovoorts, enzovoorts? De Culturelen van Brussel hebben Vlaanderen nodig en niet omgekeerd. Stuur ze wandelen met hun pretentie.

De enige Brusselaars die me droevig stemmen en die ik met oprechte spijt, en met ongeveinsde wroeging, in de steek laat in de stad van Beulemans is de slinkende groep van moedige mannen en vrouwen – Sven Gatz, Brigitte Grouwels, Piet Van Waeyenberge en enkele tientallen anderen - die blijven opkomen voor een kwalitatieve en kwantitatieve en politieke Vlaamse aanwezigheid in Brussel. Sorry, dames en heren, het belang van de vijf miljoen Vlamingen in Vlaanderen weegt zwaarder dan dat van, ik ben te optimistisch, 100 000 Vlamingen in Brussel.

Kosten-batenanalyse

Elk land dat zich wil onafhankelijk maken, stelt een kosten-batenanalyse op. De kost van het verlies van de Vlamingen in Brussel weegt niet op tegen de winst om vijf miljoen Vlamingen zonder kolonialiserende en remmende bevoogding door de Franstaligen hun eigen weg te laten gaan. Hebben wij dan geen hoofdstad meer? Toch wel. Wij zitten door het historisch schema van Brussel - een waterhoofd met een overdreven centrale en centraliserende positie - en de Belgische woestijn met een foute kijk op wat een hoofdstad kan zijn. Denk aan Den Haag, Bern, allemaal volwaardige hoofdsteden in onze buurt. Veel landen hebben een beperkte politieke hoofdstad en spreiden diensten, administraties, bevoegdheden – wat met het internet trouwens steeds makkelijker is.

Maak van Mechelen de nieuwe hoofdstad van Vlaanderen. Deze stad is mooi, heeft een verleden, een goede ligging, blijft buiten de discussie tussen Antwerpen en Gent over wie recht heeft op de eerste rang. Vul dan de rest in op zijn Nederlands met een verdeling van ministeries en taken over heel Vlaanderen.

Blijf bovendien Brussel bezoeken als directeur, kaderlid, bediende, arbeider, shopper, cultuurconsument. Want het einde van een politieke brug tussen Vlaanderen en zijn ex-hoofdstad houdt niet in dat de slagbomen neervallen. Brussel blijft de interessantste bestemming onder veel opzichten voor een professionele of niet-professionele city trip. Wat dat betreft, sluit ik me volledig aan bij de voorstellen van Voka, Beci en UWE om, zonder veel politieke krententellerij, een Greater Metropolitan Area Brussels te scheppen met ad hoc-overlegorganen die Brussel extra groeikracht schenken, als het zelf wil, anders gaat het maar zijn eigen gang. Het is oud en misschien wijs genoeg om voor zijn eigen belang te kiezen.

Brussel ligt waar het ligt

Brussel kan zijn geopolitieke en geo-economische binding met Vlaanderen en Wallonië nooit ontvluchten. De stad zal niet op een miljoen vrachtwagens versleept worden naar Biarritz. Het klinkt zo onnozel, het is echter essentieel: Brussel ligt waar het ligt en kan niet weg van de flank en de omkadering van Vlaanderen. Na gejammer en dreigementen, en dat kan enkele jaren duren, zullen de Brusselaars voor hun welvaart en overleving een eerbaar compromis moeten sluiten met Vlaanderen. Een confederatie? Tussen de Belgische onafhankelijkheid in 1830 en zijn afwikkeling in 1839 ligt minder dan een decennium. Tegenstanders kunnen in zo’n tijdspanne bondgenoten, vrienden worden. Laten wij ons niet opjutten door Philippe Moureaux, Olivier Maingain en andere Brusselse radicalen. Zij staan vandaag en morgen zwakker dan de meeste Vlamingen denken. De Brusselaars, les Bruxellois, zijn inderdaad niet gekker dan andere mensen. Het zal de eerste jaren niet van harte gaan maar waarom zouden zij zich, zelfs al zouden zij dat kunnen, afsluiten van de talentenpot en de koopkracht van hun noorderburen en zuiderburen?

Wat er niet ontstaat, is een volledige breuk tussen Vlaanderen en Brussel. Een Brussel los van Vlaanderen is voor Vlaanderen een goedkoper Brussel want men contribueert niet meer. Dan ontstaat een samenlevingsmodel als dat van Rijsel met Zuid-West-Vlaanderen. Rijsel ligt in een onafhankelijk land, buiten de politieke controle van Vlaanderen of België. Zoals in de toekomst een autonoom Brussel gevleid ligt tegen een onafhankelijk Vlaanderen. Toch zijn en blijven er tussen Rijsel en Zuid-West-Vlaanderen drukke economische, commerciële en culturele banden bestaan waarvoor dat Zuid-West-Vlaanderen niets moet bijdragen dan zijn koopkracht en sympathie.

Mijn kinderen, mijn kleinkinderen en ik zullen na de afwending door Brussel van zijn natuurlijke partner - Vlaanderen - en als de stad niet proletariseert, dus onaantrekkelijker en gevaarlijker wordt door haar dalende inkomen en stijgende urbane problemen, de ex-hoofdstad blijven bezoeken. Wat maakt het uit voor mijn twee zonen en dochter om te shoppen in de Dansaertstraat van een Brussel goed gelieerd met Vlaanderen of een Brussel dat Vlaanderen verwerpt? Wat maakt het uit voor mijn vrouw en mij om een souper bij te wonen aan het Brusselse park in een De Warande van een Brussel dat goed gelieerd is met Vlaanderen of dat gebrouilleerd is met Vlaanderen? Een Brussel dat het zelf wil doen, is voor de Vlamingen simpel: wij zullen de voordelen van deze ex-Vlaamse stad hebben en niet de nadelen. De voordelen vallen ons bovendien haast gratis in de schoot.

Frans Crols

Voorzitter Adviesraad Trends