EU: hervormingsverdrag of verkapte Grondwet?

In Doorbraak van september 2005 betoogde ik dat de afwijzing van de Europese “Grondwet” door de Franse (54,7%) en de Nederlandse (62%) kiezer niet de crisis betekende waarin die, volgens vele politici en de eurocraten, de EU stortte, maar dat zij integendeel de Unie de kans bood haar huiswerk over te doen en te komen tot iets dat inderdaad op een grondwet gelijkt. Helaas is dit niet gebeurd.

Op 19 oktober 2007 ondertekenden de staatshoofden en regeringsleiders een tot Hervormingsverdrag omgedoopte tekst van 256 blz. die volgens de Ierse premier Bertie Ahern voor ruim 90% dezelfde is als de verworpen zgn. grondwet Het artikel met de symbolen van een superstaat is eruit verdwenen maar dat betekent niet veel . De titel van de Europese “Minister van Buitenlandse Zaken” is gewijzigd, maar daar blijft het ook bij. Het democratisch tekort wordt er niet kleiner op. De niet verkozen, zij het ietwat afgeslankte Commissie die aan niemand verantwoording aflegt, blijft het enige orgaan met initiatiefrecht. Het Verdrag ademt een neoliberale visie uit waar op zichzelf niets op tegen is, evenmin als tegen bijvoorbeeld een socialistische, maar die eventueel thuishoort in een regeringsverklaring van een vooralsnog onbestaande Europese regering doch zeker niet in iets dat in feite een verkapte EU-grondwet is.

Geen referendum

De Franse president heeft al verklaard geen referendum over het verdrag te zullen houden maar het door het parlement te laten goedkeuren. Toen de Franse kiezer in 2005 de “Grondwet” verwierp verklaarden zich nochtans 93% van de volksvertegenwoordigers voor. Over een kloof gesproken!

Volgens een peiling van de Financial Times in oktober 2007 is een grote meerderheid in vijf van de grotere EU-landen voorstander van een referendum: Frankrijk 63% en Duitsland 76%. De meeste Britten, Italianen en Spanjaarden willen ook een referendum. Met uitzondering van Ierland, schijnen de lidstaten nochtans de confrontatie met de burger niet aan te durven en dit ondanks de gewilde ondoorzichtigheid van de tekst. Het is dan ook zo dat lidstaten tientallen vetorechten opgeven, dat het verdrag een Europese president invoert en dat het Europees Parlement iets meer bevoegdheden krijgt.

Het verdrag bevat ook het Handvest van Grondrechten met een uitgebreide lijst van misplaatste goede bedoelingen en vermeende sociale rechten waarvan de interpretatie de rol van de rechters van het Europese Hof in Luxemburg als “Gouvernement des Juges” nog zal versterken. De Ierse premier vroeg zich onlangs terecht af waarom de kiezer zich in een referendum niet kan uitspreken over het Hervormingsverdrag, als het dan toch zo goed is. Jan met de pet is echt niet zo dwaas als sommige beroepspolitici hem willen afschilderen. Een “steelse” parlementaire goedkeuring van het Verdrag dreigt de Unie op termijn fataal te worden. Toch zit die er in omdat de meeste volksvertegenwoordigers uit de hand van uitvoerende macht eten in de hoop daar zelf ooit toe te behoren.

Het ergste is dat de verkapte grondwet de EU voor zowat altijd tot de zandbak maakt waarin de uitvoerende macht zich kan uitleven zonder dat daar een democratische controle door een echt parlement tegenover staat. Bij die uitvoerende macht hoort ook het enige orgaan van de EU met initiatiefrecht: de niet-verkozen Commissie, bijgestaan door vrijwel onaantastbare eurocraten die aan niemand verantwoording afleggen. Scheiding van machten? Onbestaande. Het Verdrag maakt de kleinere landen zowat de speelbal van de grotere zonder het correctief van de Amerikaanse senaat waarin elke deelstaat 2 senatoren telt.

Enkele positieve punten zijn: een ietwat grotere rol voor het Europees Parlement op sommige gebieden en enige rol voor de nationale parlementen. De ervaring leert echter dat die weinig belangstelling hebben voor het Europese gebeuren. Nochtans legt de EU ruim 60% van onze regelgeving op Het blijft dus veeleer bij "borrelnootjes" om een modewoord te gebruiken

Democratische deficiëntie

Het Hervormingsverdrag vermindert allesbehalve de democratische deficiëntie. Van een echte democratische controle op de uitvoerende macht is geen sprake. Uiteraard dienen vele kwesties continentaal en niet nationaal te worden opgelost, maar de EU zoals die nu reilt en zeilt staat ver van de oorspronkelijke Europese droom. Precies wat tot de bevoegdheid van de EU zou moeten behoren blijft in wezen bij de lidstaten berusten en vooral dan bij de grotere: buitenlandse zaken, defensie, macro-economie, milieu, ... De uitbouw van de EU is een groots en moeilijk project maar de realisatie ervan gaat echt niet de goede weg op.

Vlaanderen kan de EU daarvoor waarschuwen door een referendum te eisen. Professor Senelle heeft onlangs voorgesteld dat het Vlaams Parlement zich eens echt als parlement gedraagt en Vlaanderen als Belgische deelstaat uitroept. Dat zou de Vlaamse eis kracht bijzetten.