Transfers: dweilen met de kraan open

Interview met Jef Vuchelen, prof aan de VUB, liberaal econoom en ondertekenaar van het Warandemanifest.

De geldstroom naar Wallonië mocht in de formatiegesprekken blijkbaar niet eens ter sprake komen. Vlaamse partijen hebben zich nog maar eens héél voorzichtig opgesteld. ‘Solidariteit’ was de naam van de doofpot. Veel heeft dat niet opgeleverd. Doorbraak sprak met Jef Vuchelen, een van de experts inzake het transfertendossier. Vuchelen is prof. aan de VUB, liberaal econoom en ondertekenaar van het Warandemanifest. Hij was een van de “wijzen” van een transfertencommissie die nog maar eens de studie van de Vlaamse overheid (Abafim) onderzocht. Vuchelen zwijgt niet.

Het was voorpagina in Het Nieuwsblad, toen einde 2004 een Abafim-rapport uitlekte. Hierin stond te lezen dat er van een vermindering van de geldstroom naar Brussel en Wallonië geen sprake was. Het bleef nadien verbazend stil. De traditionele partijn hielden zich op enige afstand, vermoedelijk onder impuls van drukkingsgroepen die toen al een taboe over dat onderwerp hadden uitgesproken. ‘Daar praten we niet over, we zijn solidair’, was al eens de repliek. Yves Leterme, toenmalig minister-president, parkeerde het hele debat in een zogenaamde transfertencommissie.

Als het dossier van de geldstromen weer in het nieuws kwam, is dat ten dele te danken aan enkele Waalse professoren die hun eigen interpretatie uitwerkten. Ze ontkenden de transfers niet, maar relativeerden ze. Onder meer de geldstroom via de federale schuld negeerden ze compleet. De transfers herleidden ze tot 2,5 euro per dag per Vlaming. ‘Een pintje per dag’, populariseerden de media in een poging de Vlaamse interpretatie te relativeren.

Doorbraak: U was erbij, wat heeft die transfertencommissie geleerd?

Vuchelen: De werkgroep heeft - louter academisch bekeken - waardevol werk geleverd. Een belangrijk deel van de geldstromen (Vuchelen spreek liever van geldstromen dan van transfers – red.) heeft te maken met de staatsschuld. Maar dat onderwerp en de vraag wie er verantwoordelijk voor is, was voor de commissie meteen taboe. Wie zat daarin? Drie Franstaligen, twee baronnen en iemand die politieke carrière wil maken en ikzelf. Dan weet je genoeg zeker? De argumenten van de Franstaligen kloppen niet. Tachtig procent van de Belgische staatsschuld is opgebouwd na 1980...

Dat één taalgemeenschap niet over de schuld wil spreken is bizar, want de federale overheid moet de intresten op die schuld wel betalen. Graag of niet graag. Daar niet over willen spreken is geen oplossing, want de rekening wordt toch gemaakt. Iedereen voelt wie verantwoordelijk is...

Indien de Franstaligen hun gigantisch probleem bespreekbaar maken, zouden de Vlamingen zich misschien inschikkelijker opstellen. Nu proberen ze krampachtig de schone schijn op te houden. Nu ja, ze doen maar.

De schuld buiten beschouwing latend, hoe groot is het probleem?

Vertrekken we van hun eigen Waalse cijfers: zij berekenen de transfers op 2,5 euro per Vlaming. Ze vertellen er niet bij dat dit 4,5 euro is voor iedere Waal. Geen onaardig bedrag. Kijk, ik wil ook wel vijf eurocent van iedere Vlaming (250.000 euro per jaar – red.). Als je dat vanuit het standpunt van de “gever” bekijkt, stelt dat bedrag niets voor. Maar je voelt toch dat die redenering mank loopt? Het is overigens de “gever” die moet beslissen over de gift, niet de ontvanger.

Hoe lang kan Vlaanderen die geldstroom nog in stand houden?

Voka-voorzitter Urbain Vandeurzen spreekt over tien jaar. Maar als je de ontwikkeling van de voorbije tien jaar bekijkt, dan is dat toch het erg twijfelachtig.

Nu, wat de meeste Vlamingen stoort, is niet dat de geldstromen bestaan, wel dat het in dit land dweilen met de kraan open is en blijft, zonder perspectief op beterschap.

Vlamingen kunnen nog enige tijd blijven betalen voor Waalse werklozen en zieken, maar is dat de methode om de Waalse economie erboven te helpen? Hoe kun je nu de werkloosheid “nationaal” blijven organiseren met een regio met heel vacatures en een andere met heel veel werklozen? Vlaanderen moet eigen initiatieven kunnen nemen, maar wordt nu afgeremd. En Wallonië zou dat ook dringend moeten doen, maar doet het niet.

Hoe los je dat op?

Door eigen bevoegdheden te creëren en vanuit Vlaanderen te zeggen: dit is uw pakket geld – onze solidariteit - doé het daarmee. Wil je de werklozen meer betalen dan wij in Vlaanderen, dan doe je dat maar, het is uw verantwoordelijkheid! Maar stop de situatie van vandaag, die Walen en Franstaligen toelaat Vlaanderen te verplichten een beleid te voeren waar het zelf niet gelukkig mee is. Die situatie is op termijn onhoudbaar. Het kan niet dat zij beslissen wat zij moeten krijgen en wat de anderen moeten betalen.

Als individu zijn we ook graag solidair voor “het goede doel”, voor een “goed werk”, een hulporganisatie. Maar hoe lang zullen ze solidair blijven als de hulp terechtkomt in een bodemloos vat? Vandaag is die situatie voor Vlaanderen misschien nog net verteerbaar, maar wat over vijf of tien jaar?

U bedoelt de eigen problemen met de vergrijzing?

Ja, als onze economie vlot blijft lopen – maar wie garandeert dat? – kunnen we die misschien nog net aan, maar als het anders is, wordt het rampzalig voor Vlaanderen en derhalve nog meer voor Wallonië. Stel dat Vlaanderen in de toekomst in nood geraakt, zou Wallonië dan solidair zijn? Keer de situatie eens om: hoe lang zou België dàn blijven bestaan?

Waarom blijven ook sommige Vlaamse wetenschappers zoals Bea Cantillon gekant tegen een splitsing van (delen van) de sociale zekerheid?

Cantillon is ook barones, hé! Ik moet nog de eerste van de mensen met zo’n unitaire reflex duidelijk horen verklaren: ik als academicus vind dat monarchie vandaag niét kan. Hoe kunnen mensen die met hun verstand werken, zich laten benoemen tot baron en waarom willen ze zich zo boven de medemens laten verheffen? Ik begrijp dat niet.

Niemand van de adel zal ooit durven zeggen voor de splitsing van België te zijn, maar een derde van de Vlamingen stemt wel voor partijen die daar op zijn minst geen bezwaar tegen hebben. Hier klopt iets niet. De adel heeft niets met representatieve democratie te maken.

De informatie van de transfertencommissie is er nu. Wat gebeurt daar nu mee?

Ons werk is af. Abafim zal nu wel weer de draad opnemen en op termijn zal Europa dat cijferwerk wel overnemen. Maar of onze politici daar iets mee aanvangen, daar twijfel ik aan. Wie geeft advies over gewestvorming aan de VLD? Dat is in essentie de Nationale Bank, met bovenaan figuren als gouverneur Quaden (PS-strekking) en vicegouverneur Luc Coene (vroeger de rechterhand van Verhofstadt – red). Die hebben andere belangen. Maar zelfs in bredere politieke context wordt dat geldstroom-verhaal in de doofpot gestopt.

Maar gerust zullen ze er wel niet op zijn. Wat gebeurt er bij de verkiezingen in 2009? Ge ziet het overal. Separatisten waren een paar jaar geleden marginalen. Nu niet meer. Deze formatiecrisis versterkt de overtuiging dat de Vlamingen het onder mekaar wél héél snel eens zouden zijn over een te voeren beleid.

Vlamingen en Walen verschillen over alles van mening, zelfs over de kleinste punten en komma’s. De Franstaligen zijn aan het bewijzen dat België niet meer samen kàn. En dat verhaal van geldstromen keert altijd terug. Mijn oogkleppen vielen af sinds ik Francis Delperéé (senator cdH), schijnbaar ook adviseur van het Hof, in Faire Le Point (RTBf) zie dat het altijd “non” zal blijven als hervormingen de Franstaligen één centiem kosten. Ja, die gaat er dus van uit dat een status quo winst is.

Ze blijven ervan uitgaan dat de Vlamingen blijven plooien, maar die tijd is voorbij. Op zich was het een aangename verrassing dat Leterme en Vandeurzen voet bij stek hielden... Wat een onbezonnen uitstelgedrag vertonen die Franstaligen. Maar zonder akkoord, forget it, dan ontploft de boel in 2011 (normaal volgende federale verkiezingen – red).

Men zou beter nu knopen doorhakken en daarna tijd en geld intelligent gebruiken om goeie oplossingen te zoeken voor het Waalse probleem. Maar neen, men begint nog een beetje te dreigen. Franstaligen laten uitschijnen dat ze wel eens de Vlamingen in Brussel extra zouden belasten (belasting heffen op werkplaats in plaats van woonplaats – red.) om hun Brusselse financiële problemen op te lossen. Maar ze spreken niet over de Walen die in Brussel werken. Hoe intellectueel oneerlijk kan men zijn?...

Hoe moet het nu verder?

We pompen geld in Wallonië en in de Walen, in plaats van in de Waalse economie (investeringen, infrastructuur, e.d.). We moeten dat niet van vandaag op morgen afschaffen, Het zijn de Walen zelf die moeten beslissen hoe ze het regelen. Ze mogen niet denken dat we tot in oneindige gaan betalen.

Zijn ze nu goed bezig, bijvoorbeeld met hun Marshallplan? De werkloosheidskloof blijft nog groeien.

Je kan veel kanten op met statistieken en als Demotte verkondigt dat er “beterschap” is, zal hij wel een of andere definitie in de zak hebben, die klopt. Maar met alle respect, die al bij al lichte stijging van het aantal jobs in Wallonië, dat zijn vooral overheidsjobs.

Als de Walen toch massaal blijven kiezen voor een PS-recept van een staatsgeleide economie, dan is dat hun goed recht, hun vrijheid, dat moeten ze dus zelf weten. Maar dan moeten ze hun eigen economisch model maar zelf beredderen. Sorry, maar op een bepaald moment is het “stop”.

Als ze toch kiezen voor een ander efficiënt beleid, dan kunnen we spreken over een afbouw van de geldstroom in de tijd. Vlamingen hoeven niet jaloers te worden als het daar over de taalgrens goed begint te gaan. Dat moet dan maar een aansporing zijn. Het is beter dat je buur het goed stelt dan dat hij op de sukkel is. We moeten applaudisseren als ze er in slagen toch een dynamiek te creëren

Zelfs als België zou splitsen zullen we solidair moeten zijn, van staat tot staat in dat geval, om dezelfde reden. Als de buur de steun goed beheert, moeten we bereid zijn hen langer te helpen.

Maar zoals het nu loopt? Wat is het resultaat van de transfers? Wat is er gebeurd met de steun aan de Waalse staalnijverheid en steenkoolmijnen? ’t Is niet aan ons om te zeggen dat het daar in Wallonië allemaal maffiosi zouden zijn. Moeten ze zelf maar uitzoeken, dat is hun probleem, wij hebben genoeg eigen problemen. Zij moeten hun eigen winkel opkuisen. Ze moeten wel weten dat steun aan voorwaarden gekoppeld is: wij willen op termijn een merkbare verbetering zien, omdat zij ook klanten zijn van ons. Wie een café uitbaat heeft ook liever dat de buren werk hebben, want dat biedt perspectief op een bloeiende zaak. Vlaanderen wil een dynamisch Wallonië zien, maar hoe dat moet worden ingevuld, daar moeten de Walen zelf over beslissen.

Zit er geen paradox in de discussie. De dag dat Wallonië er bovenop komt (meer ruimte, loondiversiteit, arbeidsreserve...), wordt het een concurrent en kan Vlaanderen daar de dupe van zijn?

Ik zie uw punt. Wat zou Wallonië doen indien er een Waalse frank bestond? Ze zouden devalueren. Zij zijn een van de grote slachtoffers van de euro. Wij in Vlaanderen zouden revalueren. Nu, met de euro zitten ze vast en ze zullen op termijn niet anders kunnen dan iets te doen aan hun lonen. De dag dat het gebeurt, zal Vlaanderen een beetje moeten inleveren. Sommige Vlaamse en meer buitenlandse bedrijven zullen daar investeren. Maar nog eens, ook voor Vlaanderen zal het voordelen hebben als het in Wallonië beter gaat. Maar nu is het de omgekeerde wereld: De Walen bepalen het fiscaal en economisch beleid in Vlaanderen. Dat is onhoudbaar.