Over perceptie en realiteit

Is de overheveling van het Belgacom-pensioenfonds naar de staat aanvaardbaar of niet? De Europese instanties moeten in elk geval hun feitelijke toestemming nog geven. Intussen is de indruk gewekt dat de “ultieme begrotingstruuk” een hypotheek plaatst op de toekomstige pensioenen van het Belgacom-personeel. Zoals altijd is de waarheid niet wit of zwart, maar veeleer grijs.

Fase één. Na minutieuze onderhandelingen met de privé-aandeelhouders bereikt de regering een akkoord om volgend jaar 49 procent van de Belgacom-aandelen op de beurs te plaatsen (Euronext Brussel). Het gaat om de aandelen van de Amerikaanse, Deense en Singaporese aandeelhouders van Belgacom. Zelf zal de staat haar 51 procent behouden (in wezen de helft van de aandelen plus één).

De privé kan dus “cashen”, maar de staat wil ook wel wat. Dus krijgt hij het pensioenfonds van Belgacom dat moet dienen voor de huidige en toekomstige pensioenen van het statutair personeel van de telecommaatschappij. De waarde van dat fonds staat in de boeken ingeschreven voor zowat 5 miljard euro, maar door de voorbije rampzalige beursjaren heeft het stevig wat minwaarden moeten incasseren, en is de effectenportefeuille nog maar 3,6 miljard euro waard. Om dat verschil te dekken, zal Belgacom 1,4 miljard euro moeten gaan lenen en overmaken aan de Belgische schatkist. Dit steeds in de hoop dat de verkoop van de effectenportefeuille op korte termijn inderdaad 3,6 miljard euro zal opbrengen.

Fase twee. Tijdens het begrotingsconclaaf wordt beslist om het overmaken van de 5 miljard euro op te splitsen in de twee hierboven beschreven gedeelten. Dit jaar (31/12/2003) krijgt de staat de eerste schijf van 3,6 miljard euro, begin januari volgend jaar de tweede schijf van 1,4 miljard. Het is bijna overbodig om op te merken dat de regering stevig heeft moeten inpraten op het Belgacom-management om die regeling mogelijk te maken, vermits het verregaand interpreteren van gemaakte afspraken niet van aard is om kandidaat-beleggers te overtuigen van de goede trouw van Belgacom. Anderzijds hoeft Belgacom de risico's van verdere waardeverminderingen op het pensioenfonds niet langer mee te dragen, wat voor stabiliteit kan zorgen voor de toekomstige koers van het Belgacom-aandeel.

Fase drie. De regering staat voor de moeilijke, bijna onmogelijke opdracht om naar de buitenwereld te communiceren hoe de pensioenfondsoperatie precies verrekend wordt in de vaderlandsche boeken. Want eigenlijk zullen die 5 miljard euro op drie manieren worden aangewend: a) ze worden opgeteld als inkomsten voor de begroting 2003-2004; b) ze worden doorgestort naar het Zilverfonds voor de toekomstige kosten van de vergrijzing; en c) ze worden in mindering gebracht van de overheidsschuld, die daardoor eind 2004 nog maar 97,6 procent zou mogen bedragen van het BBP (Bruto Binnenlands Product, oftewel simpel uitgedrukt de som van diensten en goederen die op één jaar tijd in België worden geproduceerd). Dat is voor het grote publiek te veel van het goede, temeer daar de federale regering nooit duidelijk heeft gemaakt hoe dat verwenste Zilverfonds precies functioneert.

Poging tot uitleg

De financiering van de Belgische overheidsschuld gebeurt nog altijd in grote mate door een beroep te doen op externe geldbronnen, zowel in binnen- als buitenland. Die particulieren en institutionele beleggers strijken dan de interesten op op de leningen die de staat aangaat, o.m. via gebruikelijke obligaties en schatkistcertificaten.

Het Zilverfonds hanteert echter een andere methode. De staat heeft een speciaal soort schuldpapier gecreëerd, zogeheten zerobonds of obligaties waarop de interesten worden gekapitaliseerd, en die niet aan externe financiers worden verkocht, maar door de staat zelf worden aangekocht en in eigen portefeuille gehouden. Daardoor daalt de externe schuldgraad, en ook de interesten die anders aan die externe financiers zouden moeten worden uitgekeerd.

Zit er dan cash geld in dat Zilverfonds? Neen, wel papieren effecten die op termijn (na 2012 en pas als de overheidsschuld gedaald zal zijn tot 60 procent van het BBP) op de markt zullen worden gebracht. Met andere woorden: de staat zal in de toekomst die speciale schuldeffecten moeten gaan verkopen - gaan "verzilveren" - om dàn cash geld in handen krijgen voor de pensioenen en de toenemende kosten van de vergrijzing.

Door de 5 miljard euro van Belgacom "in het Zilverfonds te steken" vermindert de overheidsschuld intussen wel voldoende om met de uitgespaarde interesten de pensioenen van het statutaire Belgacom-personeel jaar na jaar te kunnen bekostigen. We weten dat dit een uitermate technische bedoening is, maar wij doen tenminste een poging om het mechanisme aan onze lezers duidelijk te maken. Dat hebben er nog niet veel voor ons gepresteerd.

Argwaan

We veroorloven ons enkele bedenkingen:  er is geen garantie dat bij de toekomstige verkoop van de hogergenoemde speciale zerobonds de marktprijs voldoende zal zijn om de benodigde inkomsten te verwerven  de uitgespaarde interesten die men zal moeten gebruiken voor het Belgacom-personeel zullen in elk geval niet kunnen dienen voor andere doeleinden of investeringen door de federale overheid (terwijl de publieke opinie intussen wel de indruk krijgt dat de “schuldgraad” daalt)  de Europese instanties moeten nog hun goedkeuring geven aan de Belgacom-pensioenfondsoperatie, terwijl die nu al als verworven wordt voorgesteld  en toekomstige regeringen zullen absoluut hun pollen moeten afhouden van de reservepot van het Zilverfonds om er geen andere bestemming aan te geven. Weliswaar is dat nu wettelijk bepaald, maar iedereen weet dat “begrotingsnood” tot allerlei dijkbreuken kan leiden.

Dat de regering nog altijd niet duidelijk communiceert over de precieze werking van het Zilverfonds, wekt onze argwaan.