Solidariteit overeind houden,

Vlaamse identiteit en eigenheid zijn niet bepaald de eerste prioriteit van Agalev. Een beetje verwonderlijk voor een partij die op andere terreinen bekommerd is om het kleinschalige, het unieke, de diversiteit. Voor Jos Geysels heeft Agalev wel degelijk een Vlaamse reflex, maar helemaal geen zin in een ander verhaal dan het federale van vandaag.

‘Ik behoor niet tot diegenen die zeggen dat culturele identiteit niet zou bestaan. Ik kan er niet onderuit dat ik hier in Vlaanderen geboren ben en hier overigens graag woon – ik koester de Nederlandse taal. En ga het maar na in het Vlaams Parlement: wij zijn geweldig hartstochtelijke verdedigers van onze taal. Sommigen vinden dat taalnationalisme, maar dat deert mij niet.’

‘Maar culturele identiteit mag men nooit als het enige criterium gaan beschouwen. Politieke identiteit bestaat ook. Vlaanderen is evenzeer een politieke ruimte, een democratische politieke ruimte. Iemand die niét mijn culturele achtergrond heeft, maar die hier ook leeft, woont en werkt, is wat mij betreft ook een burger van dit land. Het begrip “burgerschap” is een belangrijke correctie op het cultuurbegrip Vlaming.’

We zien nochtans weinig groen vooraan aan het taalfront. Noch in Europa, noch in Brussel of in de faciliteitengemeenten? ‘Amai!… De schrijnende taaltoestanden in de Brusselse ziekenhuizen zijn aangekaart door een groene, Dolf Cauwelier. Samen met Paul Van Grembergen heb ik nog een resolutie ingediend over de soms wansmakelijke manier waarop sommige grote bedrijven via Engelstalige advertenties managers werven. Of kijk naar het standpunt van de groene fracties in het Europees parlement over taalgebruik in de EU…’

Neem dan de staatshervorming. Agalev was veel sneller dan andere partijen uitgepraat over het Vlaamse eisenprogramma, de fameuze Resoluties van het Vlaams Parlement (1999)? ‘Wij hebben ons onthouden, niet over heel de lijn overigens, maar we stemden niet tegen.’

Agalev aan de zijlijn?

‘Over een aantal punten zijn we het niet eens, dat klopt. Wij zijn niét voor een totale splitsing van de sociale zekerheid. Maar inzake gezondheidszorg bij voorbeeld, pleiten voor een zekere vorm van responsabilisering aan de uitgavenkant.’

‘De kinderbijslagen kunnen dan weer best federaal blijven, omdat ons uitgangspunt is dat kinderbijslag moet evolueren naar een recht van het elk kind.’

‘Anderzijds lopen vele dossiers van de staatshervorming vast op het probleem-Brussel. Ik wil Brussel niet als een alibi gebruiken, maar daar zit wel degelijk een probleem.’

‘Laat mij samenvatten: we zijn absoluut geen verkrampte Vlamingen, maar we zijn geen aanhangers van de communautaire spitstechnologie. Zijn wij daarom de slechte Vlamingen? De Vlaamse bevolking staat nu ook weer niet meteen te trappelen om nog meer staatshervorming en splitsing te bekomen.’

Leidt zo’n voorzichtigheid niet naar een moeras van eeuwige conflicten tussen Noord en Zuid? Waarom geen stap verder gaan, zonder Wallonië daarom te laten stikken? ‘Voor een stuk zitten we over die communautaire zaken in een moeras, ja. We leven in een land met een héél ingewikkelde structuur, die je aan geen buitenlander krijgt uitgelegd. Willen wij in de hervorming van deze staat rond een aantal zaken verder gaan? Ja! We hebben ook deelgenomen aan de vorige staatshervorming, dus dat kan best. De zaken moeten aangepakt worden op basis van functionaliteit. Welk democratisch niveau is het beste om wat te doen? Voor mij zijn een aantal zaken niet zo vanzelfsprekend communautair als voor u, dat is dan zo… We hebben geen pleinvrees hoor, ik ben geen confederalist, ik ben een federalist. Punt.’

Er is de onmiskenbare verdamping van België. Wat moet er nog overblijven voor het federale niveau? ‘Er wordt almaar meer gepleit voor confederalisme. Maar confederale staten bestaan nooit lang. Ofwel worden het twee onafhankelijke staten ofwel groeit men naar mekaar toe. In het zicht van aantal echt grote problemen is die discussie voor mij niet belangrijk hoor. Het kan zijn dat de politieke ruimte België erodeert, maar dat geldt ook voor Vlaanderen. Vlaanderen is bevoegd voor een groot gedeelte van het economisch beleid, en dan komt de sluiting van Renault, en dan?Economische zelfbeschikking was in de negentiende eeuw een totaal ander verhaal dan nu, in tijden van mondialisering, laat ons daar ook over nadenken. Een gedeelte van de Vlaamse Beweging heeft pleinvrees om die nieuwe fenomenen te gaan bestuderen, anders dan vanuit een verouderd en voorbijgestreefd soevereiniteitsbegrip.’

Maar waarom dat federale model instandhouden als men dagelijks vaststelt dat het niet werkt? ‘In een aantal gevallen werkt dat zeer moeilijk, in andere gevallen werkt dat minder moeilijk. Ik kan erover meespreken. In internationale organen is de politieke entiteit België functioneler dan de nieuwe identiteit Vlaanderen. Kijk eens economisch naar alles wat te maken heeft met export. Er zijn hoe langer hoe meer Vlaamse ondernemers die zeggen dat we exportpromotie beter weer op het federale niveau brengen.’

Agalev en Ecolo zijn ook al verdeeld over veel dossiers: Francorchamps, wapenleveringen, Nepal, nieuwe vliegtuigroutes, spoorwegen… ‘Meningsverschillen zijn er en ik kan er nog een aantal aan toevoegen: alles wat te maken heeft met het territorialiteitsbeginsel, of met de faciliteitendiscussie. We zijn echt niet van plan op dat punt toe te geven. Tien, vijftien jaar geleden werden die verschillen allemaal weggemoffeld, nu niet meer.’

Alleen Agalev onderhoudt nog erg goede contacten met de zusterpartij? ‘Ja, en ik ben daar heel blij om. We willen – we hebben daar zelfs een akkoord over met Ecolo - inzake werkgelegenheid of energie meer bevoegdheden voor Vlaanderen en Wallonië. Ook rond een aantal zaken zoals rond milieu, rond mobiliteit, rond de NMBS.’

De transfers, nog zo’n thema dat veel Vlamingen anders willen benaderd zien. Niet vanuit een Vlaams egoïsme, maar om redenen van efficiëntie. Kan daarover worden gepraat? ‘Het hele stelsel van de sociale zekerheid is op solidariteit gesteund, en is in essentie een transfersysteem, van jongeren naar ouderen, van gezonden naar zieken, van werkenden naar werklozen. Dat moet absoluut bewaard blijven. Maar het transfersysteem mag geen alibi zijn – zie bijvoorbeeld wat er gebeurt met de appendixoperaties – om scheeftrekkingen richting Wallonië te bestendigen. Vandaar dat we denken dat het goed zou zijn om gezondheidszorg aan de uitgavenkant te defederaliseren. Ik wil solidariteit verhogen, maar ik wil verspilling niet subsidiëren. Voilà, dat is mijn standpunt. Solidariteit overeind houden, profitariaat uitschakelen. Mijn einddoel is een goed gezondheidssysteem, maar ook dat zullen we maar stap voor stap bereiken. Volledige splitsing is geen doelstelling, in het beste geval is dat een middel.’

Hoe evolueert het standpunt van Agalev over de monarchie? ‘Dat standpunt is sinds 1991, sinds de abortuskwestie, hetzelfde: wij zijn voor het Zweedse of Noorse model waar de monarchie enkel een protocollaire functie heeft. Dat betekent dat gje niet kunt weigeren om een wet te ondertekenen die gestemd is door een democratie. We hebben ook geen probleem om dat te zeggen. Ik ook niet, als minister van Staat…’

Verkiezingen staan voor de deur. Wat zijn de kansen van Agalev? Hoe groot was het “dioxinegeluk” in 1999? ‘Dat is berekend aan twee universiteiten. Men schat de dioxinebonus tussen de 1,2 en 1,5%. Ik doe geen voorspellingen, want heb me eerder al vergist. Ook in peilingen geloof ik niet erg, ze zijn niet alleen een weergave van de realiteit, ze màken ook realiteit. Denk aan het Bos-effect in Nederland.’

Wat vindt Jos Geysels over de mediatisering van de politiek, de waspoederpolitiek. ‘Goed dat politiek veel in beeld komt, dat is positief. Maar ik maak me wel zorgen. In Le Monde Diplomatique stond een mooi artikel daarover onder de titel “Apothéose des Images, évacuation des idées”. Zoals ik in De Morgen zei: ‘Als het kontje van Bos het gaat halen, dan komt het programma op z’n achterwerk’. Ik heb daar problemen mee. Ik kan nu vrij spreken, want ge zult me nooit zien opduiken in allerlei soorten programma’s. Politiek moet over iets gaan. In een democratie gaan verschillende partijen hard in debat en dan kiest de kiezer. Ik zeg niet dat kiezer altijd gelijk heeft, maar de kiezer kiest, dat is democratie. Als partijen marketingbureaus worden in plaats van ideeëncentrales, wat ze toch zouden moeten zijn, dan krijgt ge een verschraling van het landschap, een discussie met geweldige neonreclame. Die verlicht de discussie, maar kan ze ook verduisteren. Misschien ben ik in die zin wél een conservatief.’

Tevreden over de voorbije regeerperiode? Zal Agalev er weer bij zijn? ‘Agalev wil niet persé in de regering, wij willen vooral deelnemen aan het debat. Onze deelname aan de regering is meegevallen. Als het pad van de kernenergie wordt verlaten,- dat is maar één voorbeeld,- dan valt er toch iets waartegen ik twintig jaar geleden voor betoogd heb.’

Hoe groot moet achteruitgang zijn om te kiezen voor oppositiekuur? ‘Dat beslissen de leden. Kiezen voor oppositie na een nederlaag is geen wetmatigheid. De sp.a heeft dat niet gedaan in 1999. En wat zal het worden? Ge kunt die berekeningen nu al maken. VLD en sp.a zullen nooit de meerderheid hebben, dus paars alleen zal nooit bestaan. Het wordt dus paarsgroen of niet. Of CD&V, sp.a en groenen. N-VA kan ook nog ergens in het plaatje worden ingeschakeld.’

‘CD&V en VLD kunnen misschien een meerderheid vormen, maar dan zit ge met een andere kant van de taalgrens. In een federale staat moet dat kunnen en ook federale en Vlaamse regering kunnen anders samengesteld zijn. Vraag is of dat werkzaam is. ‘

Waar zal Jos Geysels zitten na de verkiezingen? ‘Hopelijk op dezelfde stoel als nu. En ik ben niet iemand die denkt dat de ultieme vervulling van een politicus het ministerschap is.’

In Humo zei u ooit Vlaams-parlementsvoorzitter, dat zou ik nog zien zitten? ‘Dat had ik ongelooflijk graag gedaan. Echt waar hoor. Omdat ik heel hard meegevochten heb voor het toerijden van dat democratisch deficit. Ik heb heel hard meegewerkt aan de organisatie van het Vlaams Parlement, dat organisatorisch beter werkt dan de Kamer, maar soms té zakelijk en te detaillistisch wordt. Maar als men vraagt aan mij wat mijn droom was, dan was het dat. Ik heb er toen wel aan toegevoegd ‘Niet alle dromen moeten in vervulling gaan’…’

Mooie afronder, wie weet gaan we naar een autonoom Vlaanderen waar Jos Geysels parlementsvoorzitter is. (hartelijke lach)