Staatshervorming is processie van Echternach

Het VLD-huis in de Melsenstraat is allicht het partijhoofdkwartier waar de camera’s het vaakst worden opgesteld. Karel De Gucht heeft er meer ruimte dan tijd voor ‘een vraag’ van Doorbraak. Maar uiteindelijk lukt het dan toch om de VLD-voorzitter aan het woord te krijgen. Een zakelijk gesprekje, niet van harte. Waaruit moet blijken dat zijn partij toch nog Vlaamse kaarten op zak heeft. Zakelijk ,maar ook van harte?

De liberalen hadden nogal wat krediet opgebouwd in Vlaamsgezinde kringen, maar na de overwinning bij de verkiezingen sloeg dat snel om. Was extra-onderwijsgeld voor Wallonië (Sint-Elooisakkoord) pasmunt voor een snelle coalitie zonder de CVP? ‘Ik vind niet dat wij toen toegevingen hebben gedaan. Er is een methode afgesproken om leerlingen te tellen. Op basis daarvan heeft men dan de budgetten vastgelegd. Een deel van de Vlaamse Beweging wou een onderwijsfinanciering op basis van de financiële draagkracht van de gemeenschappen. Dat is een argument dat ge kunt delen of niet kunt delen. Het idee dat ge onderwijs voor een stuk financiert op basis van het aantal koppen, is op zich een verdedigbare idee, die niet in strijd is met een federalistische opvatting over een maatschappij.’

Later kwam er verzet tegen de staatshervorming rond Lambermont. Kunt u tevreden zijn over wat toen werd bereikt? Een aantal zaken raakt niet uitgevoerd. ‘Zo’n staatshervorming is een processie van Echternach. Het Lambermontakkoord is “een” stap, voor de Walen al een enorme stap. Hij zorgde voor meer fiscale autonomie en voor de regionalisering van de gemeente- en provinciewet. De fiscale autonomie zou groter mogen zijn. Belangrijk is ook de regionalisering van de buitenlandse handel.’

Die regionalisering is toch niet uitgeklaard? ‘Het is wel waar dat de Franstaligen ze constant proberen uit te hollen, maar ik denk dat ook hier de psychologische switch is gemaakt. Franstaligen hebben het nu eenmaal erg lastig met het “afgeven” van wat voor hen nationaal is. Ook de overheveling van landbouw is een stap vooruit. Die van ontwikkelingssamenwerking ligt moeilijker, maar minstens evenzeer omwille van Vlaamse tegenstand. Wij zijn bereid die splitsing uit te voeren, maar vanuit Vlaamse NGO’s is daar zéér veel weerstand tegen, niet alleen vanwege minister Eddy Boutmans. Gans de wereld van de niet-gouvernementele organisaties is ongelooflijk weerspannig om daar iets aan te doen. Wij willen dat nu eindelijk eens een Vlaamse minister wordt aangeduid, die dat effectief ook uitvoert. Bert Anciaux, die een gewezen voorzitter is van de Volksunie, heeft daar nooit iets aan gedaan.’

Goed, nu naar de toekomst. Hoe moeilijk wordt de stap naar een verdere staatshervorming? ‘Een argument waar ik niet in geloof is dat je met de Franstaligen alleen maar kunt praten als ze geld nodig hebben. Ons Belgisch systeem is zo ingewikkeld dat het – los van staatshervormingen – alleen maar kan functioneren als gemeenschappen en gewesten bereid zijn om tot op een zekere hoogte samen te werken. Ik denk dat er voldoende hefbomen zijn om dingen op elk moment op de agenda te zetten op voorwaarde dat men bereid is om daar een punt van te maken.’

GEZONDHEID EN MOBILITEIT

‘Bekijken we even twee belangrijke dossiers: de gezondheidszorg en de mobiliteit. Het is duidelijk dat er in de gezondheidszorg ongerechtvaardigde transfers zijn van Vlaanderen naar Wallonië, dat sommige behandelingen daar dubbel zo duur zijn als in Vlaanderen. De misbruiken zitten voor 90% in Wallonië. Frank Vandenbroucke (minister van Sociale Zaken, SP-A – red.) begint die zaken nu aan te pakken.’

‘Gezondheidszorg wordt almaar duurder en men zal sowieso verplicht zijn om misbruiken of overdreven uitgaven in te perken. De Walen willen niet de gezondheidszorg bijeenhouden omdat ze denken dat dit iets nationaal is, neen, maar wel omdat zij er financieel voordeel mee doen. Valt dat voordeel weg, dan doen ze het veel liever zelf. Ik denk dus dat de kans groot is dat die gezondheidszorg in de volgende legislatuur inderdaad gefederaliseerd wordt.’

‘Hetzelfde geldt voor mobiliteit. Het is duidelijk dat het financieringsplan, het investeringsplan voor de NMBS niet gedekt is. Dat geld is daar niet op dit moment. Als Vlaanderen daar geld in steekt, kan en zal het daar eisen tegenover stellen.’

‘Dat zijn dus twee dossiers waar serieuze vooruitgang kan geboekt worden. Wij zijn in ieder geval van plan ze met alle duidelijkheid op tafel te leggen. We zullen niet de enige Vlaamse partij zijn die dat doet.’

Waarom schuiven jullie die verdere stappen in de staatshervorming door naar de verkiezingen van 2004 en kan dat niet na de volgende verkiezingen? ‘Na de aanstaande verkiezingen van 18 mei, als alles goed gaat, is er een regering net voor het verlof. Ge komt in oktober terug uit vakantie en dan begint meteen de nieuwe verkiezingscampagne. Gelooft ge nu echt – ook al is men er zich in Wallonië van bewust dat er stappen moeten gezet worden – dat welke Franstalige politieke partij dan ook politiek in staat is om serieuze toegevingen te doen tussen twee verkiezingen in? Gelooft ge dat? Wij zouden dus in juni en juli, in de veronderstelling dat we niet in de oppositie belanden, onderhandelen met een tegenpartij die verstijfd is omdat er enkele maanden later weer verkiezingen zijn. Dat is toch geen ideale uitgangssituatie? Na de verkiezingen willen we afspraken over een kalender over hoe we een en ander gaan aanpakken, maar de echte onderhandelingen over een verdere staatshervorming zullen we na 2004 krijgen. Ik zeg wel: over het institutionele luik. Maar na 18 mei zal natuurlijk wel over de financiering van de NMBS en de gezondheidszorg worden gepraat. Dat is evident, want voor die materie moét wel een financieel kader worden geschetst.

Dat die twee verkiezingen, de federale en de Vlaamse, zo snel na mekaar volgen is een serieus probleem, dat niet onze schuld is. De volgende keer gaat daar twee jaar tussen zitten, en de keer daarop zelfs drie jaar. Nu liggen ze onvoorstelbaar dicht bijeen.’

CONFEDERALISME

Op het jongste decembercongres sloeg de VLD de weg in van het confederalisme, maar nadien kwam tegenwind opzetten? ‘Die discussie over federalisme en confederalisme is eigenlijk een discussie over het geslacht der engelen, want we hebben nu al elementen in de staatshervorming die confederalistisch zijn. De gelijkwaardigheid van wetten en decreten, het feit dat uw regio’s en deelgebieden internationale verdragen kunnen sluiten. Daarnaast heb je een aantal elementen die duidelijk federaal zijn gebleven. Elke staatsvorm is een mengeling van federale, confederale en unitaire elementen. Men moet aan ons niet vragen om een woordenstrijd te voeren over de terminologie. Wat belangrijk is, is dat wij concrete stappen vooruit willen zetten. We weten dat er in onze partij mensen zijn die het daar minder op hebben begrepen. Herman De Croo bij voorbeeld heeft nooit onder stoelen of banken gestoken dat voor hem federalisme al ver gaat. Hij kiest voor een zeer nationale benadering van de problemen. Hij is 65, we zullen hem van die visie niet meer kunnen afbrengen. Maar langs de andere kant zal het ook niet Herman De Croo zijn die belet dat de partij daarin vooruitgaat. Een zeer grote meerderheid binnen de partij wil betekenisvolle verdere stappen zetten in de staatshervorming.’

De verdamping van België is aan de gang, maar kan wat lang duren? ‘Ik heb over die verdamping iets gezegd in een interview met Paul Goossens (Confidenties in Toscane, VRT), maar dat is uit zijn context gerukt. Dat interview ging over Europa. Daar heb ik gezegd dat Europa zich verder uitbouwt, met horten en stoten – Irak heeft dat wat in vertraging gezet – maar de lijn van de geschiedenis toont aan dat de Europese integratie almaar verder gaat. Een tweede lijn is een verdere regionalisering, ook soms met een terugval. Maar verdere eenmaking van Europa én regionalisering zijn de twee richtingen van de toekomst. Dan gaat ge automatisch het niveau dat daartussen zit, het nationale niveau, aan belang zien verminderen.’

‘Ge kunt er ook niet naast kijken dat België een land is met een beperkt nationaal gevoel. En dan is het toch niet zo abnormaal dat men zegt dat het tussenniveau eerder verdampt. Dat is gewoon een politologische vaststelling. Dat impliceert zelfs geen waardeoordeel. Dit is een intellectuele analyse die ik gemaakt heb. Ik loop niet rond met de idee dat België zo vlug mogelijk moet verdampen. Maar dat is nog iets anders dan u verzetten tegen onterechte miljardentransfers naar Wallonië.’

BRUSSEL EN EUROPA

Hoe zit het met de Vlaamse stem in Europa? ‘Voor de “split-vote” staan we in Europa alleen. Andere landen, zoals Spanje en Italië zijn als de dood daarvoor. Die hebben daar schrik van regionalisering. In Spanje is die er gekomen als een politieke prijs, omdat regionalistische partijen electoraal “op de wip” zaten. Maar een zeer grote meerderheid van de Spaanse politieke milieus is carrément tégen.’

In Vlaamsgezinde kringen is er groot ongenoegen over de nieuwe kieswet zonder splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde. Vlaams-Brabant blijft geplaagd zitten met Waalse verkiezingen in haar gemeenten? ‘Men moet er zich goed van bewust zijn dat het idee dat men Brussel wil afsplitsen van Halle-Vilvoorde, waarbij je dan een provincie Halle-Vilvoorde-Leuven krijgt, een idee is dat alle politieke partijen in Brussel, behalve bij N-VA, ongenegen zijn. Die Brusselaars wíllen eigenlijk niet alleen blijven, hé. Die Brusselaars voelen zich veel beter binnen het arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde. Annemie Neyts is géén voorstander van de splitsing, en ze is niet de enige. De voorstanders van de splitsing zitten buiten Brussel. Ik vind dat een legitieme eis, maar die eis is maar goed als je een gegarandeerd aantal Vlaamse zetels krijgt in Brussel. Maar die krijgt ge niet.’