Zwitserse regering in België moet kunnen

We schrijven 3 maart. De campagne komt op gang, de dag dat Doorbraak CD&V-voorzitter De Clerck ontmoet. De voorstelling van het partijprogramma in een volkscafé in een Vlaamse Dorpsstraat en een sessie bij de televisie, zorgen voor vertraging. Wij doden de tijd door te genieten van het zicht op het EU-parlement in zijn ruime, maar sobere kantoor. De Clerck neemt ruim de tijd voor ons. Hij zal niet op tijd zijn in Kortrijk voor de volgende vergadering.

CD&V koos in 1999 onmiddellijk voor de oppositie. Een gelukkige keuze? ‘In het Vlaams Parlement bleven we de grootste. Maar de nederlaag kwam zwaar aan, we hadden federaal het initiatief niét in handen en Dehaene zei snel “Ik verdwijn”. Er heerste een sfeer van bezinning, back to the roots, herschikken. Daarvoor moet je naar de oppositie. Er bestond ook een gevoel van: “laat ze maar proberen”. Dat blauw en rood én groen én Volksunie op Vlaams niveau zouden slagen, verwachtten we niet. We rekenden op een tweede ronde.’

Foute inschatting?

‘Ja, maar het hoofdgevoel was wel dat een oppositiekuur nodig was.’

Hoe komt CD&V terug?

‘In 1999 overheerste een gevoel van sleet op de CVP. De media vierden bijna uitbundig de “verademing”. Vrijzinnigen, groenen, iedereen vond zijn plek. Er kwam ook onmiddellijk een andere stijl van communicatie, met rijkere tafels, vollere vliegtuigen… Hoe komt ge terug uit de oppositie? Het waardendiscours is een Europees fenomeen dat ook in Vlaanderen aanslaat. De christendemocratie doet het goed in Nederland, in Duitsland, in Oostenrijk… Nu is het de vraag of er na vier jaar voldoende afkeer bestaat tegen het zittende establishment, de nieuwe arrogantie en of wij al voldoende uitstraling hebben om hét alternatief te zijn. De stelling van Jean-Luc is altijd geweest: je hebt daar meer tijd voor nodig dan vier jaar.’

Een meevaller dat de verbrandingsfactor van paarsgroen groot blijkt? ‘Mensen zien nu vlug in dat de methode en stijl-Verhofstadt niet voldoet. Uiteraard heeft vernieuwing tijd nodig. De verkiezingen van 2004 volgen vlug op die van 18 mei. Wanneer komt het kantelmoment? Moeilijk te beantwoorden.’

GEEN TELETUBBIES

Is het profiel van CD&V niet vaag? ‘Het is nog altijd knokken en vechten om ons profiel hip te doen overkomen, omdat in bepaalde huizen, in bepaalde kranten nog echt een “tegenstemming” heerst. Maar wij willen geen marketingpartij zijn, geen partij van “de betere slogan, de beste affiche, de leuke teletubbiesfeer”.’

Het valt op dat christendemocraten elders minder last hebben met het begrip conservatief. De CDU of Balkenende doen daar niet krampachtig over. In Vlaanderen klinkt die term snel aangebrand. ‘Wie zegt dat we op sociaal-economisch vlak een conservatieve partij zijn, heeft er niets van begrepen. We zijn een sociaal progressief strijdende partij met een keuze voor het centrum. Heb je het over de waarden, waarvan er sommige als conservatief worden beschouwd, dan heb ik daar geen probleem mee. Die twee assen moet je duidelijk onderscheiden.’

U komt als oppositieleider in de kranten (zie de Doorbraak-enquête over 2002) maar op ‘vijftiende plaats op 40 politici. De pers ziet u niet graag. Ik hoed me ervoor op dat vlak gefrustreerd te geraken, dat helpt niet. Media moet je verdienen, maar ik weet wel dat ernstige politiek en begrotingswerk niet aantrekt. Toch geloof ik meer in dat profiel dan in het “soap-profiel” dat anderen graag uittekenen. Politici moeten zich aanpassen, maar het puur oppervlakkige spel zegt me niet veel. Ik denk trouwens dat de opendebatcultuur met constant open ruzies, die nu de sfeer bepaalt, haar beste tijd heeft gehad. ‘

Domineert in de media een linkslibertaire stroming die de CD&V liever aan de kant ziet blijven? ‘Vandaag overheerst het discours van de totale zelfbeschikking. Een meerderheid van journalisten sympathiseert met de individualisering. Maar ook dat kantelt. In Nederland is de tendens naar waarden en normen volledig terug. Wij zetten de waarden bovenaan. Gezinswaarden, behoorlijk omgaan met centen, solidariteit, dat zijn de dingen waar we voor staan.’

Blijft de CD&V de partij van de verzuiling? ‘Wij durfden op de duur niet meer zeggen dat we met ACV, Boerenbond, Unizo goed overeenkwamen, omdat we voortdurend op onze kop kregen omwille van dat “verzuild gedoe”. Maar de basis van goede maatschappelijke ordening bestaat er toch in om organisaties en verenigingen te betrekken bij de werking van de democratie?’

V VAN VLAAMS

De Vlaamse standpunten worden uitgedragen door de Boetfortgroep, rond voormalig minister-president Van den Brande. Anderen in uw partij hebben nauwelijks een Vlaams profiel. Is Van den Brande uw uithangbord naar de Vlaamse Beweging? ‘Ik zou het betreuren als het overkomt alsof wij mensen opvoeren om ons etiket “Vlaams” te verantwoorden. De V van CVP is in CD&V de V van Vlaams geworden. Laat het duidelijk zijn: over de Vlaamse confederale koers van CD&V bestaat geen discussie meer. Moet iedereen nu evenveel Vlaming zijn als andere? In de N-VA hoor ik ook verschillende accenten. Maar wie binnen de partij tegen Vlaamse partijstandpunten is, maakt vandaag geen kans.’

‘Wat bij eventuele regeringsonderhandelingen? We zijn een beleidspartij en om die reden al vaak gematrakkeerd in het verleden. Zuiverheid behouden is natuurlijk een moeilijk punt… Iedereen moet beseffen dat het Vlaamse standpunt politiek moet hard gemaakt worden. Als beleidspartij is het nooit de totale vreugde, nooit de totale overwinning…’

Hoe gaat u ervoor zorgen dat er fundamentele stappen gezet worden? ‘We zijn natuurlijk ontgoocheld over wat in de federale regering én het Vlaams Parlement “maar” is gebeurd. De akkoorden over staatshervorming die in het verleden door de CVP werden afgesloten, waren waardevoller en evenwichtiger dan wat paarsgroen nu presteerde. Als we de kans krijgen mee te onderhandelen, willen we absoluut een nieuw hoofdstuk in de staatshervorming opnemen.’

Waar ligt voor u het minimum? ‘Enerzijds afspraken over de wijze waarop het confederale model wordt voorbereid en uitgewerkt. En anderzijds moeten er nu stappen komen inzake bijkomende bevoegdheden voor Vlaanderen: kinderbijslag, gezondheidszorg en mobiliteit staan hoog in de rij.’

Wat na een duidelijk ‘non’ van de Franstaligen? ‘Als de Franstaligen echt België willen behouden, dan moeten ze met ons praten.’

Als het ‘non’ blijft, dan zal het zonder u zijn? ‘Ik denk dat tot nu toe altijd gebleken is dat Franstaligen het gesprek aangaan. Maar zonder een akkoord inzake meer autonomie voor Vlaanderen en vooral over meer coherentie in het beleid zal het zonder ons zijn.’

CD&V en N-VA zitten binnen zelfde politieke biotoop. Er wordt gezegd dat er gesprekken waren over een SP.A-Spirit-model, maar dat Geert Bourgeois afwijzend reageerde? ‘Ik betreur het dat er geen methode gevonden is om tot een akkoord te komen. Ik heb het gevoel dat Bourgeois voor zichzelf de ultieme proef wil aangaan. Ik gun hem dat, maar voor Vlaanderen is dat niet de beste zaak, omdat we op communautair vlak voor 90-95% hetzelfde willen. Het opvallendste verschil zit hem in de republikeinse keuze en de onafhankelijkheidsidee. Samen waren we gegarandeerd de grootste partij geworden.’

ASYMMETRIE

In Wallonië halen cdH (vroegere PSC) en MR (vroegere PRL-FDF) nooit een meerderheid. Wordt een eventuele keuze van de Vlaamse kiezer voor CD&V en VLD niet gehypothekeerd door de Waalse realiteit? ‘Hola, er zijn wél nogal wat verschillen tussen VLD en CD&V. Op sociaal-economisch vlak kunnen we mekaar allicht vinden, maar ik zou nog niet hetzelfde zeggen op gebied van onderwijs, zorg …. Wij blijven onze vrije instellingen verdedigen, omdat ze goede kwaliteit leveren. Maar om op uw vraag te antwoorden: winnende partijen moeten kunnen samenkomen. Verschillende coalities op federaal en regionaal niveau moet kunnen. Als de sterkere partijen van elke regio samengaan, kunnen ze de ruggengraat vormen van twee regio’s die hun eigenheid nog meer dan voorheen ontwikkelen.’

Dat betekent dat u federaal uw wagentje niet vasthaakt aan cdH? ‘Een tripartite met zes partijen is bijna het Zwitserse “consensusmodel”. Dat is het soort logica dat breed buffert en alles wat opvangt. Daarnaast dan regio’s met hun eigenheid die inderdaad bijna volledig verschillend zal zijn.’

En als die kiezer een signaal richting Vlaams Blok geeft? ‘Ons standpunt blijft duidelijk. Ik gebruik het Franse woord liever niet, maar we maken geen bestuursakkoord met het Blok.’

België wordt dus vooral “beheren”, terwijl de echte politieke confrontatie zal plaatsvinden in de regio’s? ‘Zonder die optie van de asymmetrie ben je weer schatplichtig aan een meerderheid die in Wallonië wordt gevormd. De Waalse werkelijkheid wordt dan weer de Belgische werkelijkheid, zoals vorige keer…’

Wat in geval van stagnatie of achteruitgang voor CD&V? ‘Als we achteruitgaan, gaan we vanuit de oppositie de strijd voor Vlaanderen dubbel hard aangaan. Volle gas naar 2004 om daar het verschil te maken en daar de grootste partij te zijn.’

Het valt op dat in uw antwoorden de arrogantie van de oude CVP ontbreekt. U bent voorzichtig. Houdt u rekening met matige uitslag? ‘Het zou wel eens kunnen dat 2004 belangrijker is dan 2003.’

En als het toch goed loopt. Bent u kandidaat Belgische premier of minister-president? ‘Als kiezer en koning daarover beslissen, wie zou ik zijn om te zeggen: ik doe het niet.’