Au revoir la Belgique! Of toch nog even?

Sinds zondag 8 december hebben de twee grootste partijen van Vlaanderen, CD&V en VLD, het confederalisme in hun partijprogramma’s staan. De VLD doet daarmee nog een schepje bovenop de Vlaamsgetinte verklaringen van de voorbije weken van onder meer Karel De Gucht en Patrick Dewael. Als de VLD haar eigen leden volgt, beloven de volgende regeringsonderhandelingen aartsmoeilijk te worden op communautair vlak. Tenzij...

Een confederatie bestaat volgens het volkenrecht uit onafhankelijke staten die in een verdrag bepalen wat ze (nog) samen willen doen. Het enige wat die staten nog bindt, is een verdrag dat elk jaar kan worden bijgestuurd. Een confederatie is dus een politieke lat-relatie.

De CD&V beschouwt dit confederalisme al sinds het Congres van 2001 officieel als één van haar doelstellingen. Wat hebben de liberalen nu beslist?

In de Vlaamse agenda van Dewael en De Gucht stonden al de uitdoving van de faciliteiten, de verdamping van België, de eisen inzake nieuwe bevoegdheden voor de gewesten: gezondheidszorg, kinderbijslag, werkgelegenheid en mobiliteit.

Het VLD-ledencongres van 8 december deed er nog een schepje bovenop. De VLD-novemberverklaring werd wat pikanter gemaakt met enkele cruciale amendementen. Nadien volgde een luid applaus van de radicale groep, enkel te horen in de VRT radio-uitzending, toevallig weggefilterd op alle tv-journaals.

‘Dat de VLD de dingen eens zegt zoals ze zijn. Laat ons vandaag definitief de stap doen naar een confederaal model’, riep jongerenvoorzitter Stefaan Noreilde. Hij kreeg o.m. steun van Vlaams Volksvertegenwoordiger André Denys, senator Vincent Van Quickenborne en Nova Civitas, de groep rond Prof. Boudewijn Bouckaert.

Senator Q zei: ‘Wat is nog de Belgische Toegevoegde Waarde? We moeten een signaal geven aan onze Waalse landgenoten. Dat Laurette Onkelinx zomaar alle Vlaamse partijen boycot, is dat nog normaal? Au revoir la Belgique!’ Van Quickenborne verwees daarbij naar de discussie tussen federaal minister Onkelinx en Vlaams minister Landuyt over diens inwerkingsdecreet. André Denys hitste de zaal nog wat op door te stellen dat Vlaanderen nu al decennia lang zoveel transfers naar Wallonië financiert.

Ondanks wat verbaal weerwerk van voorzitter Karel De Gucht - volgens goed ingelicht bronnen “pro forma” - werd de optie voor confederalisme aanvaard. Merkwaardig dat onder meer ook NCD’er Johan Van Hecke en zelfs ex-VU’er Fons Borginon - vruchteloos - tegengas gaven. De basis ging over de top heen, 128 voor, 122 tegen, bij 4 onthoudingen.

Ook nieuw in de tekst is voor het eerst de expliciete eis om de faciliteiten in de Vlaamse rand rond Brussel af te schaffen en de solidariteit transparant te maken. In november kreeg de partijtop van de basis ook al een standpunt in de maag gesplitst over het verbod op adellijke titels en de facto beperktere rol voor het koningshuis.

Waalse reacties

De Waalse reacties op de VLD-bocht van de jongste weken waren voorspelbaar. ‘Le confédéralisme est le fédéralisme pour les cons’, heeft de Franstalige grondwetspecialist Francis Delperée ooit gezegd. ‘Le cirque communautaire que relancent les flamingants est une sottise dangereuse’, stelde Claude Demelenne in het weekblad Le Journal du Mardi (5 nov).

De argumenten van Demelenne zijn verbluffend: Vlaanderen is onverdraagzaam (‘incapable de tolérer la présence sur son sol de minorités’), autoritair nationalistisch, want inzake faciliteiten of het aantasten van de Belgische eenheid bepaalt een minderheid de agenda. Vlaanderen is (uitgezonderd Agalev) egoïstisch en heeft een gat in het geheugen inzake transfers en splitsing sociale zekerheid. ‘Une scission mettrait 25% de la population wallonne dans la pauvreté. Jadis, la Flandre a largement bénéficié de la solidarité nationale’. Het is ook irrationeel, want wil mordicus splitsen (de NMBS bijvoorbeeld) waar Europese eenmaking groeit (‘Morceler le rail serait une hérésie’) en ter afronding ‘besmet met het Blok-virus’ (Les idées du Blok sont recyclées, sous une forme light)

Demelenne mag dan al in het extreem-linkse kamp en in B-Plus te situeren zijn, de Franstalige politieke klasse gebruikt dezelfde argumenten.

We gaan er niet veel papier aan verspillen, maar het antwoord is simpel: we kennen de Franstalige verdraagzaamheid uit heden en verleden, in Vlaanderen, in Brussel en in België. We kennen het “respect” voor de miljardentransfers, we ervaren dag na dag de rationaliteit van de on-eindige federale discussies, en we weten dat de woorden ‘Vlaams’ en ‘Blok’ voor de Franstalige politici gemakshalve al langer synoniemen zijn.

Het Franstalige veto is opmerkelijk. Di Rupo gaat niet onderhandelen ‘als het is om de Belgische staat uit te kleden’ (Le Soir, 18 nov). Hij keert de logica om: ‘De taalwetten waren een grote fout waardoor we uit elkaar gegroeid zijn. We moeten dat durven recht te zetten’. Hij dreigt: ‘De dag dat Walen en Franstaligen zich samen tegen die houding zullen keren door bijvoorbeeld Vlaamse producten te boycotten, betekent dat een catastrofe voor Vlaanderen’. (Le Soir, 6 dec). ‘Als de beleidsmensen uit het noorden van het land een republiek Vlaanderen willen, dat ze het dan zeggen. En dat ze dat dan maar voorleggen aan de hele bevolking’.

Jean Claude Van Cauwenbergh, minister-president Wallonië zegt in La Meuse (20 nov) hetzelfde. Ook hier dreigende taal: ‘Men zal ons dwingen de grenzen van de regio’s weer op tafel te leggen, les limites des régions, à Bruxelles ou dans les Fourons’. Volgens Van Cauwenbergh was Wallonië gedurende meer dan een eeuw de melkkoe voor Vlaanderen.

Derde kopman is Louis Michel. ‘We hebben deze keer geen geld nodig en dus kunnen jullie Vlamingen naar de pomp lopen’, zo vat Eric Donckier zijn opvatting samen. ‘Ik kan u niet verbieden het zo te vertalen omdat het niet fout is’, aldus Michel (GvA, 3 dec.). Michel spreekt van ‘een domme discussie over iets waar de mensen niet mee bezig zijn en waar ze ook niets willen van weten’. Hij vergist zich deerlijk.

PS en PRL halen ook hun joker boven: het koekendozen royalisme. Bewonder Michel: ‘Om de harmonie in onze samenleving te bewaren en te versterken hebben we een gemeenschappelijke sokkel nodig, ons koningshuis. België mag geen lege schelp worden’. (GvA, 3 dec.)

De Franstalige top vindt zelfs dat sommige bevoegdheden (milieu, werkgelegenheid) die aan de gewestgrenzen niet stoppen opnieuw naar het federale niveau moeten verschuiven.

Vlaamse reacties

In de Vlaamse kranten variëren de commentaren. Het Laatste Nieuws panikeert. ‘De VLD heeft België afgeschaft. De stemming is ronduit een blamage voor de VLD. De partijtop werd beschamend weggestemd. Men hoeft geen waarzegger te zijn om aan te voelen dat de VLD recht afstevent op een scheuring’. Van der Kelen verwijst naar de instroom van Spiritisten, maar vergeet te vermelden dat precies Borginon en Vankrunkelsven (onthouding) op de rem gingen staan. En dat Beysen allicht met een aparte lijst opkomt, heeft met dit debat weinig te maken. De Standaard, almaar meer een regimekrant, is evenmin enthousiast ‘VLD speelt met communautair vuur... ‘opnieuw worden communautaire demonen opgeroepen’. Daar druipt de diabolische sympathie zo van af. Hetzelfde verhaal bij De Morgen, die andere spreekbuis van het verleden.

Gazet van Antwerpen houdt het bij ongeloof: ‘De VLD heeft zaterdag voor confederalisme gekozen. Maar ‘t was maar om te lachen. Ze menen het niet echt’.

De Financieel Economische Tijd heeft begrip voor de ontwikkelingen: ‘Het coöperatieve federalisme dat paars-groen zo graag ingang had doen vinden, is niet meer. De Vlaamse regeringspartijen zijn het beu geen coherent beleid te kunnen voeren. Federaal botsen ze dagelijks op Franstalige veto’s, in Vlaanderen op de grenzen van de eigen beperkte bevoegdheden.’

Het Belang van Limburg zit op dezelfde golflengte: ‘De sympathieke jongens en meisjes die een einde gingen maken aan het communautaire gekibbel, jagen elkaar tegenwoordig dagelijks de gordijnen in’ en wijst erop dat het toptrio van de VLD de controle over de partij kwijtraakte.

De partijen

De analyse bij de oppositiepartijen is vlug gemaakt. Wat te vlug misschien. ‘De VLD strooit de Vlamingen zand in de ogen’, aldus de N-VA. ‘De VLD verzamelt nu linksen, groenen en donkerblauwen, republikeinen en monarchisten, federalisten, unitaristen en confederalisten. Sommigen krijgen de term confederalisme niet eens over hun lippen’.

‘Cinema op Vlaams gebied’, oordeelt Yves Leterme (GvA, 30 nov.),

Het Blok spreekt van een staaltje van schaamteloze hypocrisie. ‘Dat de VLD voor de verkiezingen gauw-gauw de goegemeente wil overtuigen van haar goede Vlaamse trouw, is even belachelijk als doorzichtig. Het is nu eenmaal onmogelijk gedurende drie jaar de prostituee uit te hangen in het Belgisch bordeel om zich dan aan de kiezer als Vlaamse maagd aan te bieden’.

Conclusie

Een VLD-voorzitter en een minister-president met een Vlaams trommelke, en een premier die van pijkens gebaart, waar hebben we dat nog meegemaakt. Ook de CVP liet al horen welke kakofonie er met dergelijke orkestbezetting wordt gespeeld.

Makkelijkst is de snelle afwijzing van de Vlaamse woordenkramerij van zowel VLD als CD&V. Een kritische houding is tot nader order meer dan gerechtvaardigd. Anderzijds zijn de feiten wat ze zijn. Er is een kentering op komst en de grote partijen moeten met de stroming mee.

Het is dus de vraag of het niet onverstandig zou zijn in het heetst van de politieke strijd ook de Vlaamse vleugels van beide grote partijen hard aan te pakken. Het geschut richting VLD en CD&V kan best goed worden afgesteld. Dat is dan niet in de richting van de confederalisten, die daar maar nipt in de meerderheid zijn, maar van wel van de behoudsgezinde oude krachten. Bovendien wordt de Vlaamse staatsvorming nog het felst bekampt door SP-A en Agalev.

Ten slotte telt vooral de positieve boodschap: het confederale model - men beseft het nog te weinig - is de enige weg naar een beter bestuur. Voor Vlamingen én voor Walen. De rest volgt vanzelf.